Powiat oleśnicki, gmina Bierutów
(nazwa niemiecka Schützendorf, Kreis Oels)
Zabytki w Strzałkowej
W ewidencji zabytków ujęto zespół pałacowy (relikt), obejmujący zachowaną bramę pałacową oraz park. Ponadto ochroną ewidencyjną objęto dom mieszkalny nr 15. Dawne zabudowania folwarczne, park i pozostałości kompozycji całego założenia są obecnie najważniejszymi świadectwami istnienia majątku ziemskiego i nieistniejącej rezydencji w Strzałkowej.
Miejscowość wzmiankowano w 1431 r. pod nazwą Schuczendorff. W 1485 r. właścicielem Strzałkowej był Balzer von Baruth, a w 1504 r. wieś należała do jego syna Stenzela von Baruth. W latach 1612–1641 majątek znajdował się w rękach Albrechta von Siegrot. W 1666 r. jako właściciela wymieniono Balzera von Frankenberga, w 1676 r. Petera Moritza von Prittwitza, natomiast w latach 1704 i 1720 Leonharda Jaroslava von Prittwitza. Po 1740 r. dobra należały kolejno do przedstawicieli rodzin von Näfe, von Geisler i von Prittwitz. W 1785 r. właścicielem Strzałkowej był pułkownik Anton Gottlob von Studnitz. W miejscowości znajdował się wówczas folwark, 13 gospodarstw zagrodniczych, a wieś liczyła 76 mieszkańców. W 1830 r. majątek należał do spadkobierców Scholtza. Strzałkowa składała się wtedy z 21 domów, liczyła 144 mieszkańców, w tym 19 katolików. Oprócz folwarku działały tutaj młyn wodny i wiatrak. W 1845 r. właścicielem dóbr był porucznik Friedrich von Paczensky und Tenczin. W miejscowości znajdowało się 20 domów, folwark, gorzelnia, wiatrak i kuźnia. Prowadzono również hodowlę owiec merynosów. Wieś zamieszkiwało 168 osób, w tym 21 katolików. W latach 1856–1858 majątek należał do porucznika w stanie spoczynku Leopolda von Böhm. Około 1861 r. dobra na krótko znalazły się w rękach hrabiego von Schaffgotscha, a w 1866 r. jako właściciela wymieniono niejakiego Dyhernfurtha. W latach 1872–1886 posiadłość należała do Carla Jerchela. W 1894 r. właścicielem dóbr rycerskich o powierzchni około 300 ha był Franz Neugebauer. Na majątek składały się wówczas 272 ha pól uprawnych, 12 ha łąk, 8 ha lasu oraz 8 ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków. Przed 1902 r. Strzałkową nabył Moritz Otto Felix von Prittwitz und Gaffron (ur. 1869 r., zm. przed 1921 r.), pochodzący ze Smółczyc w powiecie oleśnickim. W 1917 r. jego posiadłość liczyła 302 ha, w tym 286 ha pól uprawnych, 14 ha łąk oraz 2 ha ogrodu i parku. W 1926 r. dobra należały już do spadkobierców Moritza von Prittwitz und Gaffron. Funkcję generalnego pełnomocnika majątku pełnił były starosta Rudolf Rojahn (ur. 1875 r., zm. 1929 r.) z Wabienic Dolnych. W latach 1930–1937 jako właściciel Strzałkowej wymieniany był Hubertus Ernst Harry Max von Prittwitz und Gaffron (ur. 1900 r.), syn Moritza i Magdy Emilie z domu von Johnston. W 1937 r. majątek liczył 297 ha, z czego 281 ha zajmowały pola uprawne, 14 ha łąki, a 2 ha ogród i park. Rodzina von Prittwitz und Gaffron pozostała właścicielem dóbr do końca II wojny światowej.
Dzieje samej rezydencji w Strzałkowej pozostają słabo rozpoznane. Co istotne, siedziby właścicieli nie wymieniono w szczegółowych opisach miejscowości z 1785, 1830 i 1845 r. Można więc przypuszczać, że reprezentacyjny budynek mieszkalny powstał dopiero w XIX stuleciu. Nie zachowały się znane przedstawienia pałacu – ani fotografie, ani starsze ryciny – dlatego jego wyglądu i dokładnego czasu budowy nie można obecnie odtworzyć. Pewną wskazówkę stanowi zachowana klasycystyczna brama prowadząca na teren dawnego folwarku, ozdobiona odlanymi dekoracyjnymi wazami. Jej forma pozwala przypuszczać, że również pałac mógł być budowlą klasycystyczną, wzniesioną zapewne w pierwszej połowie XIX wieku. Datowanie takie należy jednak traktować jako hipotezę, ponieważ brak źródeł pozwalających jednoznacznie określić czas powstania rezydencji. Pałac przetrwał II wojnę światową, podczas której miał zostać jedynie lekko uszkodzony. Po 1945 r. dawny majątek przejęło państwo i przekazano go w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu. Rezydencja pozostała niezamieszkana. Według miejscowych przekazów budynek był stopniowo rozbierany przez napływową ludność, która wykorzystywała pozyskiwane materiały budowlane oraz drewno na opał. Brak odpowiedniej reakcji administracji gospodarstwa doprowadził z czasem do całkowitej ruiny pałacu i jego ostatecznej rozbiórki. W miejscu rezydencji, częściowo na jej fundamentach, w latach 70. XX w. wzniesiono dom jednorodzinny. Tym samym po pałacu nie pozostały dziś czytelne partie nadziemne. Znacznie lepiej zachowało się otoczenie dawnej siedziby. Czytelny pozostaje prostokątny majdan folwarczny, otoczony murowanym ogrodzeniem oraz dawnymi budynkami gospodarczymi i mieszkalnymi. Spośród nich uwagę zwraca dom nr 15b, przypuszczalnie pełniący niegdyś funkcję oficyny. Na południe od zabudowań folwarcznych rozciąga się las będący pozostałością po dawnym parku i ogrodzie. Obecnie o istnieniu dawnej rezydencji właścicieli Strzałkowej przypominają przede wszystkim relikty założenia, park oraz zachowana klasycystyczna brama. Sam pałac należy natomiast do tych śląskich siedzib ziemiańskich, które przetrwały działania wojenne, lecz zostały utracone już w okresie powojennym.
Strzałkowa położona jest około 12 kilometrów na wschód od Oleśnicy. Dojazd z miasta powiatowego lokalnymi drogami, np. przez Bogusławice, Wyszogród i Zarzysko. Zespół pałacowo-folwarczny znajduje się w południowej części Strzałkowej. Przybliżona lokalizacja nieistniejącego pałacu:
51.16922089939433, 17.50611858168935
Damian Dąbrowski,
Sierpień 2026 r.
