Powiat namysłowski, gmina Wilków

(nazwa niemiecka: Wilkau, Kreis Namslau)

 

Rys historyczny i stan obecny:

Początki dziejów miejscowości sięgają XIII w. W 1290 r. książę wrocławski Henryk V nadał Wilków Guntherowi von Biberstein. W tym samym czasie po raz pierwszy wzmiankowano kościół parafialny p.w. św. Mikołaja. Dalsze losy majątku nie są znane, kolejna zmiana o jego właścicielu pochodzi dopiero z szesnastego wieku. W 1579 r. jako właściciel Wilkowa wspomniany był Augustyn John z Wrocławia, w 1607 r. wpisany w stan rycerski, jako Augustyn John von Wilckau zum Baumgarten. Jego syn, Henryk, prawdopodobnie sprzedał rodzinne dobra i przeniósł się do księstwa opawskiego. Jednocześnie na przełomie XVI i XVII w. jako właściciel Wilkowa występuje w dokumentach Wilhelm von Muensterberg, komisarz ziemski namysłowskiego okręgu sądowego. Wskazuje to na istnienie dwóch majątków w miejscowości, być może więc podział na Dolny i Górny Wilków sięga drugiej połowy XVI w. Następnie dobra należały do syna Wilhelma von Muensterberg, Sylwiusza, urzędnika księstwa wrocławskiego, posiadającego również Ligotę Wielką w księstwie oleśnickim. Jego syn Sylwiusz Wilhelm, kolejny właściciel Wilkowa, w 1693 r. był marszałkiem dworu księcia Chrystiana Ulryka von Wuertemberg-Oels”. W 1717 r. Anna Barbara córka Jana Krzysztofa von Frankenberg – Proschlitz z Gosławia, została żoną Jana Jerzego Ludwika von Monsterberg z Wilkowa koło Namysłowa, zapewne krewnego wyżej wymienionych. Z informacji ze strony www.wilkow.pl wynika, że podział miejscowości na majątki Wilków Dolny i Górny utrzymał się w XVIII i XIX w. Niestety trudno odnieść te nazwy do sytuacji aktualnej. Autor próbował uzyskać więcej informacji od administratorów oficjalnej strony internetowej Gminy – niestety bezskutecznie - i w tej sytuacji przyjął hipotezę, że Wilków Górny to część miejscowości na północ od drogi Bierutów - Namysłów (DK 451), a Wilków Dolny to część wioski na południe od wspomnianej trasy. Ostatnia wiadomość o właścicielu dóbr w Dolnym Wilkowie pochodzi z 1892 r., kiedy to niewielki majątek (179 ha) kupił Robert von Maltitz (1832-1902) z brandenburskiej linii rodu. W posiadłości mieszkał aż do śmierci, brak informacji czy pozostawił rodzinę.

 

Informacje praktyczne i dojazd:

Dojazd do Wilkowa komunikacją publiczną jest dosyć czasochłonny, ale nie stanowi większego problemu. W miejscowości znajduje się stacja kolejowa Wilków Namysłowski, na której zatrzymują się pociągi z Kluczborka do Oleśnicy. Osobom podróżującym z Górnego Śląska do Kluczborka proponuję jechać pociągiem z Katowic lub Tarnowskich Gór. Do Wilkowa można także dojechać autobusem PKS z Namysłowa, kursują one jednak dosyć rzadko (siedem razy, tylko w dni robocze). Do samego Namysłowa można dotrzeć pociągiem między innymi z Kluczborka i Wrocławia. Wybierającym dojazd samochodem proponuję jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Wrocławia do węzła Nogawczyce, następnie DK 88 do Strzelec Opolskich i dalej DK 94 do Opola. Z Opola do Namysłowa najkorzystniej jechać DK 454. Z Namysłowa wyjazd DK 451 w stronę Oleśnicy, trasa ta prowadzi przez środek Wilkowa. Odległość do centrum Wilkowa: w jedną stronę około 130 km.

 

Wilków, pałac ul. Parkowa

Klasycystyczny pałac w Wilkowie zbudowano przed 1845 r. Budynek należał do rodziny Hofrichter, następnie od 1876 r. do Aleksandra Braunera i w latach 1902-1930 do Reinholda Golderta. Po drugiej wojnie światowej upaństwowiony. Otoczenie pałacu wskazuje, że jakiś czas funkcjonowała w nim szkoła lub przedszkole. Budynek murowany z cegły, potynkowany, wzniesiony na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym, z nowszymi wystawkami, wykonanym z dachówki. Fasada pięcioosiowa z centralnym pozornym ryzalitem poprzedzona portykiem filarowo – kolumnowym podtrzymującym balkon. Przy elewacjach bocznych nowsze przybudówki, nad jedną z nich również balkon. Elewacje zachowały część ozdobnych detali: obramowania otworów okiennych, wydatne gzymsy, lizeny artykułujące część środkową fasady, pod oknami parteru prostokątne płyciny. Pałac otacza półtorahektarowy park typu naturalnego pochodzący z połowy XIX w. Budynek jest własnością prywatną, teren wokół jest ogrodzony. Zabytek można zobaczyć tylko z zewnątrz, z pewnej odległości. Obecny właściciel nie prowadzi remontu i próbuje sprzedać pałac. Marek Goworowski w książce „Zamki, pałace i dwory Opolszczyzny. Podróż w nieznane” napisał, iż budynek został zbudowany przez hrabiego von Kuylenstiern i następnie przebudowany w latach 1910 i 1916. Autor zaczerpnął te informacje zapewne z Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce i umieścił w opisie pałacu, tymczasem dotyczą one zupełnie innego obiektu – dworu, obecnie domu nr 116, o którym zamieszczam informacje na kolejnej stronie.

Pałac w Wilkowie przy ul. Parkowej wpisano do rejestru zabytków 08.02.1990 r., pod nr rej.: 2207/90, dokładnie dziesięć lat wcześniej, 08.02.1980 r., do rejestru pod nr 45/80 wpisano otaczający go park.

By dojechać do pałacu przy ul. Parkowej w centrum Wilkowa z DK 451 trzeba skręcić w lewo w drogę do Dębnika. Po chwili po prawej stronie drogi widać niewielki park i rezydencje. Samochód można zaparkować na poboczu ul Parkowej.

Stan pałacu we wrześniu 2009 roku

W 2020 roku pałac pozostawał własnością prywatną, teren wokół był ogrodzony. Budynek można było w dalszym ciągu zobaczyć tylko z zewnątrz, z pewnej odległości, zza ogrodzenia. Pałac nie był użytkowany. W zabytku prowadzono jednak jakieś prace remontowe, m.in. wymieniono dach.

Stan pałacu w październiku 2020 roku

Wilków, dwór nr 116 (ul. Krótka 3)

Majątek w 1819 r. zakupił Otton Chrystian von Kuylenstiern, który w następnych latach ufundował klasycystyczny dwór. Budynek przebudowywany w 1910 i 1916 r. jeszcze w latach sześćdziesiątych XX w. był w dobrym stanie technicznym, obecnie doprowadzony do ruiny. Dwór murowany z cegły, potynkowany, wzniesiony na planie prostokąta, częściowo podpiwniczony, dwukondygnacjowy, nakryty był wysokim łamanym dachem, częściowo zachowanym. Fasada dziewięcioosiowa z pozornym trzyosiowym centralnym ryzalitem, mieszczącym główne wejście do budynku. Ponad nim trójkątny przyczółek. W elewacji tylnej na osi nowszy balkon, wzniesiony w 1916 r. Część budynku zachowała wieńczący gzyms kostkowy i tynk na ścianach, ożywionych w narożnikach boniowaniem. Układ wnętrz budynku dwutraktowy, znacznie przekształcony. Pomieszczenia nakrywały płaskie drewniane stropy z sufitami, obecnie w większości zawalone. Fragmentarycznie zachowała się ciekawa, drewniana, zabiegowa klatka schodowa. W pobliżu dworu oficyna i budynki gospodarcze dawnego folwarku: spichlerz, stodoła, obora, stajnia. Niektóre z nich użytkowane, przebudowane na budynki mieszkalne, inne podobnie jak rezydencja zagrożone zawaleniem.

Stan dworu w Wilkowie (ulica Krótka 3, wcześniej dom nr 116) wpisanego do rejestru zabytków sztuki w Polsce 30.11.1984 r. pod nr rej.: 2104/84 jest katastrofalny. Część dachu budynku uległa zawaleniu, reszta zapewne zapadnie się po następnej ciężkiej, śnieżnej zimie. Obiekt wymaga pilnych prac ratunkowych, bez nich w najbliższym czasie przestanie istnieć. Teren wokół zabytku nie jest ogrodzony, dwór można zobaczyć z zewnątrz, ze względu na niebezpieczeństwo wypadku nie polecam prób dostania się do jego wnętrza.

Stan dworu we wrześniu 2009 roku

Niestety w kolejnych latach nie podjęto żadnych prac ratunkowych. Stan zabytku stale się pogarszał i ostatecznie w marcu 2016 roku ze względów bezpieczeństwa ruinę dworu rozebrano. Jak w czasach PRL-u uzyskany z rozbiórki gruz wykorzystano do umocnienia dróg polnych na ternie gminy Wilków. Przy ulicy Krótkiej obecnie nie ma śladu po dworze, teren w którym się znajdował splantowano. Pozostałością po majątku są zabudowania pofolwarczne, wzniesione wokół prostokątnego dziedzińca. Część zabudowań nie jest użytkowana i popada w ruinę. Z czasem zapewne podzielą los rozebranej rezydencji.

Miejsce po pałacu i pozostałości majątku w październiku 2020 roku

Wilków – dwór ul. Długa 141/143

Na temat trzeciej rezydencji Wilkowa, dworu przy ul. Długiej 141/143 nie posiadamy żadnych informacji historycznych. Budynek wzniesiono zapewne w XIX w. Dwór murowany z cegły, potynkowany, zbudowany na planie prostokąta, z nowszą przybudówką w elewacji bocznej, parterowy z zagospodarowanym poddaszem, nakryty wysokim dachem mansardowym z lukarnami i wystawkami. Fasada sześcioosiowa z centralnym czteroosiowym dwukondygnacjowym ryzalitem, z dobudówką podtrzymującą wraz w dwoma kolumnami balkon na wysokości drugiej kondygnacji. W elewacji tylnej środkowy ryzalit, trzyosiowy, przed nim ganek filarowo – kolumnowy zwieńczony tarasem. Obydwa ryzality zamykają trójkątne przyczółki. Elewacje budynku przekształcone, o częściowo zmienionym układzie otworów okiennych, zachowały część ozdobnych detali. W ryzalitach pozostałości podziałów ramowych za pomocą gzymsów i lizen oraz prostokątne płyciny pod częścią otworów okiennych.

Dwór przy ul. Długiej otaczają resztki dawnego parku krajobrazowego. W pobliżu znajdowały się budynki gospodarcze folwarku, z niepotwierdzonych informacji uzyskanych od mieszkańców wynika, że zniszczone przez pożar kilkanaście lat temu. Budynek nie jest wpisany do rejestru zabytków sztuki, ujęto go jedynie w gminnym rejestrze zabytków.

Dawny dwór pełni obecnie funkcje mieszkalne i by nie zakłócać spokoju jego lokatorom najlepiej obejrzeć go tylko z zewnątrz.

Do budynku przy ul Długiej nr 141/143 trzeba w centrum miejscowości z DK 451 skręcić w prawo w drogę do Jakubowic, dwór znajduje się po prawej stronie tej drogi. Samochód trzeba zostawić na poboczu.

 

Damian Dąbrowski,

Sierpień 2010 r., aktualizacja październik 2020r.

Stan dworu we wrześniu 2009 roku

Joomla templates by a4joomla