Województwo wielkopolskie, Powiat rawicki, gmina Bojanowo
(nazwa niemiecka Saborwitz, w latach 1936-1945 Waffendorf, Kreis Guhrau)
Zabytki w Zaborowicach
Do rejestru zabytków nie wpisano żadnego obiektu w Zaborowicach. W ewidencji zabytków uwzględniono m.in. zabudowania dawnego folwarku.
Przez wieki wieś funkcjonowała na pograniczu Wielkopolski i Śląska. Dopiero po 1945 roku powróciła do Polski i otrzymała nazwę Zaborowice. Ostatecznie została włączona do województwa wielkopolskiego. Stało się to w wyniku zmian administracyjnych w 1976 r., kiedy to Zaborowice wcielono do gminy Bojanowo. Najstarszym budynkiem w Zaborowicach jest kościół, pierwotnie kaplica cmentarna z 1766 r. Rozwój wsi w XIX wieku był ściśle związany z funkcjonowaniem dużego majątku ziemskiego i zespołu folwarcznego, który powstał w drugiej połowie tego stulecia i był stopniowo rozbudowywany na początku XX wieku. Według księgi adresowej z 1886 roku właścicielem majątku był hrabia Gustav von Schulenburg, major w stanie spoczynku, zamieszkały w pobliskim Trzeboszu. Majątek obejmował wówczas znaczne areały ziemi uprawnej, łąk, lasów i nieużytków, a jego inwentarz świadczył o rozwiniętej gospodarce rolno-hodowlanej: utrzymywano konie, bydło oraz duże stada owiec. Na terenie dóbr funkcjonowała także gorzelnia, co było typowe dla większych majątków rolnych końca XIX wieku. W późniejszych latach istniała również cegielnia parowa, co wskazuje na rozwiniętą działalność produkcyjną związaną z rozbudową zabudowań gospodarczych.
Zespół folwarczny w Zaborowicach miał czytelny i przemyślany układ przestrzenny. Od północy i północnego wschodu graniczył z polami uprawnymi, od południa z zabudową wsi, a od zachodu z terenami leśnymi. Centralnym elementem założenia było podwórze gospodarczo-folwarczne o zwartej zabudowie, w której budynki tworzyły niemal zamknięty dziedziniec, przerywany jedynie wjazdami. Kompozycja była w zasadzie symetryczna względem osi wschód–zachód, choć w części wschodniej ulegała lekkim przesunięciom. Podwórze miało charakter architektoniczno-krajobrazowy, z otwarciem widokowym w stronę zachodnią, gdzie znajdował się teren przypałacowy porośnięty drzewami, dzięki czemu przestrzeń gospodarcza łączyła się wizualnie z częścią rezydencjonalną i aneksem gospodarczym. Główny wjazd na teren podwórza znajdował się we wschodniej części południowej granicy i prowadził bezpośrednio z drogi Bojanowo–Góra; flankowały go murowane słupy bramne zwieńczone daszkami dwuspadowymi, od których odchodziły pierwotne ceglane mury ogrodzeniowe.
Dwór w Zaborowicach został wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku jako siedziba właścicieli majątku. Na początku XX wieku został przebudowany i rozbudowany do formy okazałego pałacu o cechach willi. Fotografie z lat 30. XX wieku ukazują budynek jako obiekt podpiwniczony, dwupiętrowy, z użytkowym poddaszem i stosunkowo płytkim dachem o nieznanym dziś pokryciu. Od strony frontowej uwagę zwracał centralny ryzalit o konstrukcji szachulcowej, a ganek tworzyła ażurowa weranda, nad którą znajdował się drewniany taras na pierwszym piętrze, zamknięty trzema łukami i zwieńczony trójkątnym szczytem. Forma architektoniczna ryzalitu i detali wyraźnie nawiązywała do stylu willi tyrolskich, popularnych w rezydencjonalnej architekturze przełomu XIX i XX wieku, co nadawało pałacowi charakter romantyczny i malowniczy.
W okresie międzywojennym właścicielką dóbr była Erdmuthe von Bredow z domu hrabina Finck von Finckenstein, co potwierdzają dane z księgi adresowej z 1937 roku. Majątek liczył wówczas około 986 hektarów, w tym ponad 500 hektarów gruntów ornych, znaczne połacie lasów, łąki, park, ogród oraz rozległe podwórza i drogi wewnętrzne. Funkcjonowała gorzelnia ziemniaczana, a całość tworzyła nowoczesne jak na swoje czasy gospodarstwo rolne o wysokiej wydajności. Zaborowice wraz z pobliskimi dobrami Trzebosz stanowiły wcześniej jeden większy kompleks majątkowy, którego część po I wojnie światowej znalazła się w granicach Polski, a część pozostała w Niemczech.
Po zakończeniu II wojny światowej nastąpił zasadniczy przełom w historii wsi i majątku. Ziemie te weszły w skład państwa polskiego, a majątek został przejęty przez Skarb Państwa i przekształcony w Państwowe Gospodarstwo Rolne, później funkcjonujące w strukturach Kombinatu PGR. W tym okresie doszło do znacznej dewastacji i przekształceń zabudowy. Dwór, który był kluczowym elementem rezydencjonalnym zespołu, nie przetrwał w pierwotnej formie. Został rozebrany lub całkowicie przebudowany, a w jego miejscu wzniesiono budynek administracyjny PGR, co spowodowało trwałe zatarcie historycznego charakteru części rezydencjonalnej założenia. Również gorzelnia nie zachowała się w swojej głównej bryle, a wiele budynków gospodarczych zostało przebudowanych, zwłaszcza w zakresie elewacji i stolarki, choć zasadniczy układ przestrzenny zespołu folwarcznego pozostał czytelny.
W okresie Polski Ludowej część obiektów znajdowała się w stanie katastrofalnym i kwalifikowała się do generalnych remontów, niektóre zostały wyłączone z użytkowania, jednak większość części gospodarczej i kolonii mieszkaniowej była stosunkowo dobrze utrzymana ze względu na ciągłe użytkowanie przez PGR. Po likwidacji państwowych gospodarstw rolnych pod koniec lat 80. XX w. majątek przeszedł pod zarząd Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a następnie został stopniowo prywatyzowany lub dzielony pomiędzy różnych użytkowników.
Dzisiejsze Zaborowice zachowały charakter dawnej wsi folwarcznej, z czytelnym układem gospodarczym, lecz bez historycznej rezydencji, która była najważniejszym i najbardziej reprezentacyjnym elementem dawnego majątku.
Zaborowice położone są około 11 kilometrów na wschód od Góry. Najkrótszy dojazd lokalną drogą przez Borszyn Mały i Borszyn Wielki. Zespół znajduje się w centrum wsi, na północ od głównej ulicy. Dokładna lokalizacja budynku wzniesionego w miejscu pałacu:
51.68557534175898, 16.68199556720759
Damian Dąbrowski,
Styczeń 2026 r.
