Powiat jaworski, gmina Wądroże Wielkie
(nazwa niemiecka Würchwitz, Kreis Liegnitz)
Zabytki w Wierzchowicach
Do rejestru zabytków nie został wpisany żaden obiekt w Wierzchowicach. To dość dziwne biorąc pod uwagę, że miejscowy pałac wzmiankowano już w I połowie XIX wieku. W ewidencji zabytków uwzględniono m.in. zespół pałacowy: wspomniany pałac, dwa budynki gospodarcze z oborą oraz stodołę w zespole.
Wierzchowice pod koniec XVIII wieku były niewielką miejscowością wchodzącą w skład dóbr królewskich, zarządzanych przez urząd w Budzoszowie Wielkim. W wiosce znajdował się folwark, 6 gospodarstw zagrodników omłockowych. Wierzchowice liczyły zaledwie 40 mieszkańców. W 1830 r. majątek był już własnością prywatną, należał do Lachmanna. W opisie miejscowości wymieniono 10 domów, pałac, folwark oraz 67 ewangelickich mieszkańców. W 1845 r. dobra posiadał Carl Friedrich Lachmann. Wieś praktycznie się nie rozwijała. Składała się z 11 domów pod 10 numerami, obejmowała również folwark z pałacem i kuźnią. Zamieszkiwało ją 87 osób, wszystkie wyznania ewangelickiego. Carl Friedrich zmarł około 1856 r. W latach 1858-1866 włości należały do spadkobierców Lachmanna. W latach 1872-1876 w majątku wzmiankowano Paula Lachmanna. Właścicielem musiał być już wcześniej, na jednym z budynków znajduje się tablica fundacyjna z jego nazwiskiem i datą 1864 r. W 1886 r. włości w Wierzchowicach posiadał Karl Gustav Dobers z Mierczyc. Niewielki majątek w wiosce liczył ledwie 166 ha. W 1894 r. dobra rycerskie należały do Karla Wessela. W 1902 r. właścicielem dóbr był Wilhelm Braune. W tym czasie do pałacu przylegał park z ogrodem i dziedzińcem gospodarczym o powierzchni 3 ha. Wilhelm Braune zmarł po 1912 r. W 1917 r. majątek już należał do wdowy Pani Hildegardy Braune z domu Bando. Funkcję administratora pełnił Anton Meyer. Gospodarstwo powiększono do 208 ha, sam park z ogrodem były niewielkie, liczyły ledwie 0,9 ha. W 1921 r. właścicielkami były małoletnie Hildegarda i Ursula Braune. Administratorem i opiekunem był ich krewny radca miejski Adolf Bando ze Świdnicy. W 1926 r. posiadłość należała do Hildegardy Moenting z domu Braune. Od 1927 r. właścicielem majątek był już Johannes Helm. W jego rękach dobra pozostały przynajmniej do 1937 r., a być może do końca II wojny światowej. Po 1945 r. majątek przejęło państwo polskie, na folwarku urządzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Obecnie zabudowania są własnością prywatną.
Pałac w Wierzchowicach wzmiankowano już w 1830 r. Budynek miał charakter niezbyt dużego dworu ziemiańskiego, ukształtowanego najpewniej w II połowie XIX wieku w duchu klasycyzmu. Pałac został przebudowany i powiększony około 1900 r. dla Wilhelma Braune – jego inicjały znajdują się w przyczółku ponad głównym wejściem do rezydencji. Pałac to budynek murowany i otynkowany, założony na planie prostokąta, o dwóch kondygnacjach, nakryty dachem mansardowym z lukarnami i naczółkami. Elewacja frontowa symetryczna, z centralnym głównym wejściem w niewielkim murowanym ganku, zwieńczonym balkonem z balustradą. W elewacji tylnej wydatny ryzalit zwieńczony naczółkiem, poprzedzony parterową dobudówką z tarasem. W jednej z elewacji bocznych znajdował się niezachowany parterowy ryzalit z kolejnym tarasem. Dekoracja architektoniczna złożona z lizen - część z nich boniowa - opasek, pod- i nadokienników zachowana jedynie fragmentarycznie. Ciekawostką jest niewielki belweder na osi budynku.
Wierzchowice położone są około 16 kilometrów na północny-wschód od Jawora. Z miasta powiatowego dojazd drogą przez Mierczyce i Wądroże Wielkie. Komunikację Wierzchowic poprawia położony w pobliżu węzeł drogowy na autostradzie A4. Zespół pałacowy-folwarczny w dalszym ciągu stanowi większość zabudowań tej niewielkiej miejscowości. Dokładna lokalizacja pałacu:
51.12213872519572, 16.354908128158613
Damian Dąbrowski,
Marzec 2026 r.
