Powiat oleśnicki, gmina Syców
(nazwa niemiecka Schleise, Kreis Gross Wartenberg)
Zabytki w Ślizowie
Do rejestru zabytków w Ślizowie nie został wpisany żaden obiekt. W ewidencji zabytków uwzględniono m.in. zespół kościelny w Ślizowie, obejmujący kościół filialny pw. św. Michała Archanioła, dawną plebanię i cmentarz katolicki, oraz zespół folwarczny „Bielawki”. W skład tego ostatniego wchodzą: rządcówka, użytkowana jako dom mieszkalny, dom wielorodzinny nr 1a, cztery owczarnie, obora, stodoła, stelmacharnia i park określony jako podworski.
Miejscowość wzmiankowano w 1260 roku pod nazwą Slizow. Już w XVI wieku Ślizów należał do wolnego państwa stanowego Syców. W 1549 roku jako właściciela wsi wymieniono Joachima von Maltzan z Sycowa, zmarłego w 1556 roku. Późniejsze dzieje majątku pozostawały związane z dobrami sycowskimi.
Częścią Ślizowa jest przysiółek Bielawki, położony przy północnym krańcu wsi, noszący dawniej niemiecką nazwę Peterhof. Takimi samymi nazwami określano folwark założony w drugiej połowie XVIII wieku na zachód od zasadniczej zabudowy miejscowości. Nazwa Peterhof nawiązywała do imienia księcia Petera von Birona, żyjącego w latach 1724–1800. Według opisu z 1787 roku w Ślizowie znajdowały się książęce dobra kameralne, folwark, owczarnia, leśniczówka, katolicki kościół filialny, szkoła, wiatrak i kuźnia. W 1830 roku miejscowość liczyła 75 domów i 476 mieszkańców, wśród których było 131 ewangelików oraz czterech Żydów. Wymieniono wówczas także cztery dziedziczne sołectwa, folwark, wiatrak, katolicki kościół i szkołę. Opis z 1845 roku odnotowuje hodowlę bydła oraz owiec merynosów. W 1894 roku majątek w Ślizowie obejmował 709 ha, w tym 208 ha pól uprawnych, 9 ha łąk, 490 ha lasów i 2 ha pastwisk. Dobra rycerskie, pozostające częścią państwa stanowego Syców, oddawano w dzierżawę. W latach 1894–1902 jako dzierżawcę wymieniano Ferdinanda Moniaca, natomiast w latach 1905–1921 Ottona Baumma z Dziadowej Kłody. W 1926 roku powierzchnia posiadłości wynosiła 674 ha. Na majątek składało się 136 ha pól uprawnych, 14 ha łąk, 500 ha lasów, 4 ha pastwisk oraz 20 ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków. W latach 1926–1937 folwark nie był dzierżawiony. Podlegał bezpośrednio zarządowi dóbr w Sycowie, a gospodarstwem na miejscu kierował inspektor. W 1937 roku funkcję tę pełnił Kuznik. Powierzchnia majątku i sposób wykorzystania gruntów pozostawały wówczas takie same jak w 1926 roku. Po 1945 roku dobra przekazano w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w Sycowie. Dawny folwark funkcjonował jako Zakład Rolny Ślizów.
Informacje o historii miejscowości znajdą Państwo również w mojej książce
Damian Dąbrowski, "Zamki, pałace i dwory Dolnego Śląska. Powiat oleśnicki".
Na terenie folwarku nie było siedziby pańskiej. Funkcję mieszkalną związaną z zarządem gospodarstwa pełniła rządcówka usytuowana w północnej pierzei zabudowań. Budynek pochodził z XVIII wieku i został przekształcony w drugiej połowie następnego stulecia. W wykazie gminnym jego datowanie określono dokładniej na koniec XVIII wieku oraz 1890 rok. Rządcówka była budynkiem murowanym, niepodpiwniczonym, parterowym, z częściowo użytkowym poddaszem, nakrytym dachem naczółkowym. Elewacje zdobił skromny detal nawiązujący do klasycyzmu. Charakterystycznym elementem były narożne filary wyprowadzone ponad połacie dachu, przypominające niewielkie wieżyczki. Główne wejście znajdowało się w elewacji południowej, zwróconej ku dziedzińcowi gospodarczemu. Poprzedzał je drewniany ganek, a jego oś podkreślała wystawka dachowa. Wnętrza miały układ dwutraktowy. Po 1989 roku rządcówka była częściowo nieużytkowana. Z czasem doszło do zasadniczego przekształcenia jej bryły. Zrujnowaną wschodnią część rozebrano, natomiast pozostałą połowę wyremontowano i zaadaptowano na dom mieszkalny, zacierając historyczny charakter budynku. Zabytkową formę zachował drugi budynek mieszkalny w północnej pierzei folwarku — dom wielorodzinny nr 1a, wzniesiony w 1910 roku. Dawne zabudowania gospodarcze przebudowywano, a część wyburzono i zastąpiono nowymi obiektami. Według stanu opisanego w książce zespół nadal pełnił funkcje gospodarcze. Na jego terenie powstała również nowa willa, będąca siedzibą właścicieli.
Ślizów leży na północny wschód od Oleśnicy, na południe od Sycowa. Z miasta powiatowego można dojechać drogą ekspresową S8 w kierunku Kępna, zjechać na węźle Syców Zachód i skierować się do Sycowa, a następnie drogą w stronę Dziadowej Kłody, przez Bielawki do Ślizowa. Dawny folwark znajduje się na zachód od głównej zabudowy wsi. Jego położenie należy odróżnić od przysiółka Bielawki, rozciągającego się przy północnym krańcu Ślizowa. Pozostałości rządcówki oraz dom wielorodzinny z 1910 roku znajdują się w północnej pierzei zespołu gospodarczego.
Dokładna lokalizacja:
51.27302546321234, 17.69437774689622
Damian Dąbrowski,
Wrzesień 2026 r.
