Powiat oleśnicki, gmina Syców, część miasta
(nazwa niemiecka: Weinberg, Kreis Groß Wartenberg)
Zabytki w Sycowie
Opisane zostały w artykule na temat zamku w Sycowie.
Na południe od Sycowa, za linią kolejową, przy obecnej ulicy Kolejowej, znajduje się dawny zespół dworsko-folwarczny zwany Winnicą. Miejsce to wiąże się z interesującą, a zarazem nietypową próbą wzniesienia nowej rezydencji właścicieli sycowskiego wolnego państwa stanowego. Rozpoczęta na początku XIX wieku budowa nigdy nie została ukończona, a niedoszły pałac z czasem całkowicie zniknął z krajobrazu.
Majątek Weinberg wzmiankowano po raz pierwszy w 1601 roku. Posiadłość, określana także jako Mały Folwark, należała do dóbr państwa stanowego Syców i pozostawała w ich składzie aż do końca drugiej wojny światowej. Właściciele Sycowa często oddawali folwark w dzierżawę. Już w XVII wieku znajdowały się tutaj owczarnia oraz ogród ozdobny. W opisie z 1787 roku wymieniono folwark, owczarnię, dwa gospodarstwa zagrodnicze, jeden wolny majątek, cegielnię oraz wieś liczącą 52 mieszkańców. W 1818 roku książęta Bironowie rozpoczęli w Winnicy budowę nowej rezydencji. Nie wiadomo, co skłoniło ich do wyboru miejsca położonego poza miastem ani jaki miał być ostateczny kształt pałacu. Możliwe, że planowano stworzenie reprezentacyjnej siedziby otoczonej rozległym założeniem gospodarczym i krajobrazowym. Prace przerwano jednak już w 1822 roku, zaledwie cztery lata po ich rozpoczęciu. Budowla nigdy nie została ukończona ani zamieszkana. Informacje przekazane przez źródła z XIX wieku nie są w pełni zgodne. W opisie z 1830 roku w Winnicy wzmiankowano „nowy pałac zbudowany w 1825 roku”, dwie cegielnie oraz zamkową karczmę. Z kolei źródło z 1845 roku wyraźnie podaje, że budowę pałacu wolnych panów stanowych Sycowa przerwano w 1822 roku. Pierwszą z tych wiadomości należy zatem rozumieć ostrożnie. Być może w 1825 roku ukończono jedynie część prac albo zabezpieczono wzniesione wcześniej mury. Niewykluczone również, że określenie „zbudowany” odnosiło się do budowli pozostającej w stanie surowym. Według części przekazów pałac został wystawiony przynajmniej częściowo. Jego dalsze losy nie są jednak znane. Być może niedokończone mury stopniowo rozebrano, a uzyskany materiał wykorzystano przy wznoszeniu lub naprawie zabudowań folwarcznych. Jeszcze w 1990 roku na pastwisku położonym na północ od owczarni można było odnaleźć cztery granitowe bazy przeznaczone pod potężne kolumny. Najprawdopodobniej stanowiły one pozostałość planowanego portyku niedoszłej rezydencji. Były ostatnim czytelnym śladem ambitnego przedsięwzięcia budowlanego Bironów. W późniejszych opisach dóbr książęcych Winnicę przedstawiano już przede wszystkim jako folwark. W 1894 roku dobra obejmujące folwark zamkowy w Sycowie oraz folwarki Weinberg i Dyhrnhof liczyły łącznie 583 ha. W 1937 roku rozległy kompleks dóbr zamkowych, do którego należała również Winnica, zajmował 1024 ha. Zarządzał nim dyrektor ziemski Schlabitz z Sycowa, korzystający z pomocy inspektora, asystenta i nadleśniczego.
Po 1945 roku majątek książęcy został rozproszony i przekazany różnym użytkownikom. Folwark w Winnicy znalazł się w gestii Państwowego Gospodarstwa Syców, funkcjonując jako część Zakładu Rolnego w Ślizowie. Obecnie jego zabudowania stanowią własność prywatną. Część obiektów jest użytkowana, inne pozostają opuszczone i stopniowo niszczeją.Do dziś zachował się prostokątny majdan otoczony budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi pochodzącymi przede wszystkim z przełomu XIX i XX wieku. Najciekawszym obiektem zespołu jest dawna owczarnia zamykająca dziedziniec od północy. Budynek wyróżniają charakterystyczne neogotyckie szczyty oraz masywne mury, których grubość dochodzi do 90 centymetrów. Owczarnię wzniesiono prawdopodobnie jeszcze w XVIII wieku, a około połowy następnego stulecia przebudowano w stylu neogotyckim.
Niedokończony pałac w Winnicy należy do najbardziej zagadkowych epizodów w dziejach rezydencji w Sycowie. Nie zachowały się jego widoki ani dokładne plany, nie znamy również powodów przerwania budowy. Pozostałe po nim granitowe bazy kolumn świadczyły jednak, że nie był to wyłącznie niezrealizowany projekt. Prace rzeczywiście rozpoczęto, a na obrzeżach Sycowa przez pewien czas powstawała nowa siedziba książąt Bironów, która mogła całkowicie odmienić krajobraz miasta.
Syców położony jest około 30 kilometrów na północny wschód od Oleśnicy. Z miasta powiatowego dojazd trasą ekspresową S8 w kierunku Warszawy do węzła Syców Zachód i dalej DW448. Ulica Kolejowa prowadzi na południe od centrum Sycowa, w stronę Ślizowa. Przybliżona lokalizacja miejsca, w którym próbowano wznieść pałac:
51.2885099983399, 17.712104166673306
Damian Dąbrowski,
Sierpień 2026 r.
