Powiat jaworski, gmina Wądroże Wielkie
(nazwa niemiecka Zobel, Kreis Liegnitz)
Zabytki w Sobolewie
Do rejestru zabytków w Sobolewie został wpisany pałac (nr rej.: A/3355/794/L z 28.12.1987 r.). Ponadto w ewidencji zabytków uwzględniono m.in. kolejne zabudowania zespołu pałacowego z folwarkiem, w tym dwa budynki gospodarcze w zespole.
Pierwsza wzmianka źródłowa o wsi pochodzi z 1287 roku, co świadczy o jej średniowiecznym rodowodzie. Zachowane relikty architektoniczne pałacu pozwalają przypuszczać, że już w XVI wieku istniała tu siedziba rycerska, stanowiąca centrum lokalnego majątku ziemskiego. Na przestrzeni od XVIII do pierwszej połowy XX wieku dobra rycerskie w Sobolewie należały m.in. do przedstawicieli rodów von Kanitz, von Nimptsch, von Helmrich, von Gaffron, von Arndt oraz rodziny Mende. W drugiej połowie XIX wieku dobra obejmowały nieco ponad 200 hektarów, w tym rozległe pola uprawne, niewielkie kompleksy leśne oraz teren dworski z pałacem i folwarkiem. Początkowo dominowała uprawa zbóż i hodowla owiec, jednak od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku gospodarka została zmodernizowana i ukierunkowana na hodowlę rasowego bydła mlecznego oraz uprawę buraka cukrowego. Ostatnim przedwojennym właścicielem włości był Wilhelm Schmidthals, który nabył posiadłość w 1928 roku.
Pierwotny renesansowy dwór miał zapewne prostokątny rzut, centralnie usytuowaną sień oraz sklepione piwnice. W drugiej połowie XVII wieku został gruntownie przebudowany przy zachowaniu wcześniejszego obrysu. Wzniesiono wówczas nowe mury z kamienia i cegły, a budynek uzyskał formę dwutraktową. Nowożytny dwór po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych w 1789 roku. Kolejna, najbardziej widoczna dziś przebudowa nastąpiła pod koniec XIX wieku, kiedy dawny dwór przekształcono w pałac utrzymany w stylu historyzmu, z dominującymi cechami neoklasycyzmu i neorenesansu, charakterystycznymi dla tzw. szkoły berlińskiej. Zachowano dawny układ przyziemia, natomiast piętro wzniesiono w całości z cegły, zmieniając także elewacje i układ okien. Pałac otrzymał zwartą, symetryczną bryłę, środkowy ryzalit z trójkątnym szczytem oraz dekoracyjne obramienia okienne i gzymsy. Wnętrza zachowały drewniane stropy, skromny, lecz elegancki wystrój stolarki oraz reprezentacyjne pomieszczenie z neorenesansowym stropem kasetonowym.
Istotnym elementem założenia rezydencjonalnego był park krajobrazowy, którego początki sięgają prawdopodobnie przełomu XVI i XVII wieku, kiedy rozpoczęto prace hydrotechniczne mające na celu zabezpieczenie wsi i folwarku przed powodziami. Wzdłuż grobli i wałów sadzono dęby, z których kilka zachowało się do dziś jako pomniki przyrody. W obecnym kształcie park został uformowany w latach około 1875–1887, kiedy to urządzono reprezentacyjny podjazd, tarasy przy pałacu, ozdobny staw na osi kompozycyjnej oraz system alej i nasadzeń drzewnych. Kompozycja parku harmonijnie łączyła się z naturalną rzeźbą terenu, wąwozami oraz ciekami wodnymi, tworząc malowniczy krajobraz o dużych walorach estetycznych i rekreacyjnych.
Folwark w Sobolewie, wzmiankowany od końca XVIII wieku, był integralną częścią majątku. W XIX wieku przeszedł on znaczną przebudowę, związaną z nowymi metodami gospodarowania i rozwojem zaplecza produkcyjnego. Powstały wówczas murowane stodoły, spichlerze i budynki inwentarskie, z których część zachowała się do dziś, choć niejednokrotnie w stanie przekształconym. Zabudowa folwarczna została rozplanowana na planie nieregularnej litery L i rozbudowana poza pierwotne siedlisko wsi.
Po 1945 roku majątek wraz z pałacem został przejęty przez Państwowe Gospodarstwo Rolne. Rezydencja utraciła wówczas swoją funkcję reprezentacyjną, a jej wnętrza zostały dostosowane do potrzeb administracyjnych i mieszkalnych. Po likwidacji PGR-ów w latach 90. XX wieku obiekt znalazł się w zasobach Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zabudowania od lat pozostają nieużytkowane i powoli niszczeją. Są jednak zabezpieczone przed wejściem. Obecnie trudno określić ich stan własnościowy.
Sobolew położony jest około 25 kilometrów na północny wschód od Jawora. Najkrótszy dojazd drogami lokalnymi przez Wądroże Wielkie, Kosiska. Możliwy dojazd alternatywny DW 363 i DW 345. Ta ostatnia trasa przebiega nieco na wschód od wioski. Zespół pałacowo-folwarczny znajduje się na zachodnim krańcu Sobolewa, przy głównej ulicy przebiegającej przez miejscowość. Dokładna lokalizacja pałacu:
51.12103437026064, 16.432269485863713
Damian Dąbrowski,
Styczeń 2026 r.
