Powiat jaworski, gmina Męcinka
(nazwa niemiecka Peterwitz, Kreis Jauer)
Zabytki w Piotrowicach
Do rejestru zabytków w Piotrowicach wpisane zostały: historyczny układ przestrzenny wsi, kościół filialny pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (pierwotnie św. Piotra i Pawła), nr rej. A/2306/586 z 24-08-1959 r., cmentarz przykościelny wraz z murem ogrodzeniowym (A/2307/874/L z 16-02-1990 r.), a także pałac (A/3237/780/L z 08-10-1960 r.) oraz park (A/3238/581/L z 10-12-1980 r.) Ponadto w ewidencji zabytków uwzględniono m.in. dawną oficynę pałacową (obecnie budynek mieszkalny), dwa budynki mieszkalno-gospodarcze, oborę, budynek gospodarczy oraz dwie stodoły wchodzące niegdyś w skład zespołu folwarcznego. Zachowane obiekty stanowią cenny relikt dawnego majątku ziemskiego, który jeszcze przed II wojną światową należał do największych i najlepiej zagospodarowanych dóbr w okolicy.
Najstarsza znana wzmianka o Piotrowicach pochodzi z 1369 roku, kiedy wieś została zapisana jako Petirwicz. W późniejszych dokumentach występują również formy Peterwicz i Peterwitz. Już w średniowieczu była to miejscowość o znacznym znaczeniu gospodarczym. Z przekazu Friedricha Zimmermanna z 1786 roku znamy również wcześniejszych właścicieli majątku. W XVI i XVII wieku dobra należały kolejno do rodów von Nimptsch, von Bischofswerder, von Logau, von Schweinitz, von Pannwitz, a następnie do Samuela barona von Richthofena, pełniącego urząd radcy dworskiego. W drugiej połowie XVIII wieku właścicielem Piotrowic był Karl hrabia von Röder, starosta powiatu lwóweckiego. Zimmermann opisał Piotrowice jako dużą i zamożną wieś posiadającą dwa folwarki, dwa budynki szkolne, cztery młyny wodne oraz aż 932 mieszkańców. Już wtedy istniał tu okazały pałac otoczony rozległym ogrodem. Kolejne informacje przynoszą dziewiętnastowieczne opracowania Johanna Kniego. W 1830 roku właścicielem majątku był Gebel z Wrocławia. Wieś liczyła około 175 domów i ponad 1200 mieszkańców. Piętnaście lat później Knie wymieniał już okazały pałac z rozległymi ogrodami, dwa folwarki, browar, cztery młyny, dziewięć karczm oraz blisko 1800 mieszkańców, co pokazuje dalszy rozwój miejscowości. Posiadłość należała do hrabiego von Bruges. W kolejnych latach w Piotrowicach wzmiankowano spadkobierców hrabiego von Bruges. Przed 1886 r. właścicielem dóbr został Friedrich hrabia von Rothenburg. Według księgi adresowej z 1894 roku posiadłość obejmowała 365 hektarów, z czego 190 ha stanowiły grunty orne, 158 ha lasy, 15 ha łąki, pozostałą powierzchnię zajmowały stawy oraz zabudowania gospodarcze. Zarząd nad majątkiem sprawowali Arthur Stinner oraz inspektor Theodor Chronié. Ostatnim właścicielem przed II wojną światową była hrabina von Wolff-Metternich zur Gracht. Adressbuch z 1937 roku podaje, że majątek liczył już 313 hektarów, a jego administratorem był Julius Jungfer.
Park i pałac w Piotrowicach z zewnątrz
Obecny pałac wzniesiono na fundamentach renesansowego dworu obronnego, którego budowę datuje się na 1603 rok. Pierwotna siedziba miała charakter obronny i była otoczona fosą oraz murem. Największa przebudowa nastąpiła około 1730–1740 roku, prawdopodobnie według projektu lub pod kierunkiem Christopha Hacknera, jednego z najwybitniejszych śląskich architektów epoki baroku. Wówczas dawny dwór otrzymał reprezentacyjną, pałacową formę, odpowiadającą gustom śląskiej arystokracji XVIII wieku. Informację tę potwierdzają zarówno karty ewidencyjne zabytku, jak i „Leksykon Zabytków Dolnego Śląska”. Pałac był budowlą murowaną, założoną na planie prostokąta z trójtraktowym układem wnętrz. Liczył trzy kondygnacje i nakryty został wysokim dachem mansardowym z lukarnami. Najbardziej charakterystycznym elementem bryły były dwie cylindryczne wieże alkierzowe umieszczone w narożach elewacji frontowej. Elewacje ozdabiały wysokie pilastry wsparte na boniowanym przyziemiu. Reprezentacyjne wejście prowadziło przez monumentalny portal kolumnowy zwieńczony balkonem. Fotografie wykonane jeszcze przed II wojną światową pokazują, że mimo XIX-wiecznych remontów budynek zachował praktycznie wszystkie najważniejsze cechy osiemnastowiecznej przebudowy. Dominował nad okolicą wysokim mansardowym dachem, masywnymi alkierzami i monumentalnymi elewacjami. Wyjątkową wartość historyczną posiada dawne założenie parkowe, którego pierwotny wygląd znamy z panoramy i perspektywicznych widoków Friedricha Bernharda Wernera z połowy XVIII wieku. Rysunki przedstawiają jedną z najokazalszych kompozycji barokowych na Dolnym Śląsku. Przed elewacją ogrodową rozciągał się regularny parter haftowy z geometrycznymi ornamentami, fontannami oraz rzędami rzeźb ustawionych wzdłuż osi kompozycyjnej. Całość otaczał szeroki kanał wodny, przez który prowadziły kamienne mostki. Za ogrodem znajdowały się regularne kwatery użytkowe oraz sad. Od strony dziedzińca rozlokowano rozległy folwark z oficynami, stajniami i budynkami gospodarczymi. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu znajdował się również kościół ewangelicki z charakterystyczną kopułą oraz plebania. Całe założenie podporządkowane było jednej reprezentacyjnej osi widokowej. W XIX wieku ogród przekształcono częściowo w park krajobrazowy. Brzegi dawnych kanałów obsadzono platanami i tulipanowcami, z których część zachowała się do naszych czasów. Wśród starodrzewu rosną również dęby, graby, kasztanowce oraz klony, a kilka okazów objęto ochroną pomnikową. Pałac szczęśliwie przetrwał działania wojenne i jeszcze na fotografiach z pierwszej połowy XX wieku prezentował się jako w pełni zachowana rezydencja.
Wnętrze ruin pałacu w Piotrowicach
Po 1945 roku majątek przejęło państwo, tworząc tutaj Państwowe Gospodarstwo Rolne. Przez pewien czas budynek był użytkowany, jednak nie prowadzono większych remontów. Z biegiem lat postępowała degradacja konstrukcji. Zawalił się dach, następnie stropy, a jedna z narożnych wież uległa częściowemu zniszczeniu. Choć pałac został wpisany do rejestru zabytków już w 1960 roku, nie zdołało to uchronić go przed postępującą ruiną. Również park, wpisany do rejestru zabytków w 1980 roku, przez dziesięciolecia pozostawał zaniedbany. Dzisiaj pałac w Piotrowicach należy do najbardziej malowniczych ruin dawnego powiatu jaworskiego. Zachowały się fragmenty murów obwodowych, relikty narożnych alkierzy, część bogatego portalu oraz piwnice. Nadal czytelny pozostaje układ dawnego założenia przestrzennego z reliktami fos, kanałów wodnych i parku.
Piotrowice położone są około 4 kilometry na zachód od Jawora. Dobry i szybki dojazd do miejscowości zapewniają drogi wojewódzkie: nr 363 łącząca Jawor ze Złotoryją i nr 365 łącząca Jawor z Jelenią Górą. Zespół pałacowo-parkowy położony jest w środkowej części Piotrowic, w pobliżu kościoła. Na północny wschód od parku rozciągają się pofolwarczne zabudowania gospodarcze. Przybliżona lokalizacja ruin pałacu znajdujących się w parku:
51.05921112371807, 16.142270723268012
Damian Dąbrowski,
Lipiec 2026 r.
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Piotrowicach
