Powiat jaworski, gmina Męcinka
(nazwa niemiecka Mochau, Kreis Jauer)
Zabytki w Muchowie
Do rejestru zabytków w Muchowie zostały wpisane: pałac, nr 7 (nr rej.: A/1714 z 12.03.2010 r.) oraz park (nr rej.: A/4050 z 2.11.2010 r.). Ponadto w ewidencji zabytków uwzględniono m.in. zespół zabudowań – jako zespół domu wypoczynkowego z parkiem – oficynę mieszkalno-gospodarczą z garażem w zespole, metalową konstrukcję z wiatrakiem – napęd pompy wodnej na terenie zespołu, dom zarządcy dawnego folwarku (nr 2). Obiekt uznany za rządcówkę, jest zapewne dawnym dworem.
Miejscowość wzmiankowano w 1203 r. pod nazwą Muchovo. W 1283 r. książę Henryk I Legnicki przekazał wieś klasztorowi cystersów z Lubiąża. W II połowie XVII w. majątek w Muchowie należał do rodziny von Schweinichen. W rękach tego rodu włości pozostały przynajmniej do 1751 r., kiedy to w dokumencie wymieniono Georga Wilhelma von Schweinichen. Następnie właścicielami posiadłości byli członkowie rodziny von Vogten: do 1757 r. Anton Siegmund, do 1765 r. Johann Sigmund, w 1830 r. Franz Anton baron von Vogten-Westerbach (zm. 1830 r.). W latach 1837-1857 włości należały do Pani Müller z domu Morenberg, następnie w latach 1857-1883 do księcia Petera von Oldenburga. Od 1883 r. do 1945 r. majątek był własnością rodu von Sprenger z Małuszowa. Ostatnim posiadaczem dóbr był Heinrich Ernst Oswald von Sprenger.
Około 1910 r. von Sprenger wybudował w Muchowie eklektyczny pałac nawiązujący do stylu Landhaus. Rezydencja została wystawiona na niewielkim wzniesieniu górującym nad Muchowem, w pewnym oddaleniu od starego folwarku, z którego do niej prowadziła aleja kasztanowa. Pałac to budynek murowany, założony na planie prostokąta, dwukondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, nakrytym dachem mansardowym z lukarnami. Wejście główne umieszczone w podcieniu zwieńczonym tarasem. W narożach fasady ryzality (pięcioboczny i kolisty). Siedziba rodu Sprenger znajdowała się w Małuszowie, dlatego też pałac w Muchowie nie odgrywał większej roli. W 1930 r. budynek wykorzystywano jako dom wypoczynkowy dla matek. Budynek określano również jako zameczek myśliwski. Po zakończeniu drugiej wojny światowej majątek został znacjonalizowany. Pałac z folwarkiem przekazano w użytkowanie Legnickiemu Kombinatowi Rolnemu – był częścią Zakładu Rolnego w Jaworze. Pod tym zarządem dawna rezydencja została zaniedbana. W 1979 r. pałac przekazano Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Legnicy. W budynku prowadzono następnie prace remontowe i adaptacyjne na ośrodek wypoczynkowy. Obecnie właścicielem pałacu jest powiat jaworski. Przez długi czas samorząd w obiekcie utrzymywał Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowaczy. Można było również w budynku wynająć nocleg. Od kilku lat zabytek jest nieużytkowany, opuszczony, przeznaczony na sprzedać. Mimo kilku podejmowanych prób sprzedaży, budynek pozostaje własnością powiatu. Pałac otacza liczący prawie 3,5 ha powierzchni park założony na początku XX w. W parku staw o powierzchni 1,77 ha.
Pałac w Muchowie
Odwiedzający Muchów skupiają swoją uwagę na pałacu. Tymczasem istnienie dworu w Muchowie odnotowano w opisach miejscowości już w 1830 i 1845 r. I na folwarku do dziś znajduje się bardzo ciekawy budynek (nr 2-2a). Wśród zabudowań gospodarczych można znaleźć dom mieszkalny zbudowany z kamienia. Budynek ten został założony na planie prostokąta, jest podpiwniczony, posiada dwie kondygnacje i użytkowe poddasze, nakryte wysokim dachem wielospadowym. Jego bryłę urozmaica wydatny ryzalit. Ten często niezauważany budynek jest zapewne starszym dworem zlokalizowanym bezpośrednio przy folwarku i zastąpionym około 1910 r. przez pałac Sprengerów w roli siedziby właścicieli majątku. Warto odnotować, że w jego bezpośrednim sąsiedztwie wznosi się pomnikowa lipa szerokolistna „Anna”, której wiek ocenia się na około 300 lat. Być może to ostatnia pozostałość po pierwotnym parku. W pobliżu położona jest również dawna lodownia.
Dawny dwór w Muchowie
Muchów położony jest około 15 kilometrów na zachód od Jawora. Z miasta dojazd drogą powiatową nr 365 w kierunku Świerzawy, trasa ta przebiega przez środek Muchowa, położony przy niej jest dawny folwark.
Dokładna lokalizacja pałacu:
51.02147972364062, 16.01808718162305
Dokładna lokalizacja dawnego dworu:
51.0209789408506, 16.020689714220225
Damian Dąbrowski,
Maj 2026 r.