Powiat jaworski, gmina Paszowice
(nazwa niemiecka Klonitz, Kreis Jauer)
Zabytki w Kłonicach
Do rejestru zabytków w Kłonicach zostały wpisane: zespół dworsko parkowy z folwarkiem (nr rej.: A/2982/491/L z 29.03.1977 r.) oraz park (nr rej.: A/2983/548/L z 6.05.1980 r.). Pierwotny wpis obejmuje również sam dwór. Następnie do rejestru wpisano również osobno część zabudowań gospodarczych folwarku i oficynę mieszkalną (1c): stajnię z wozownią, chlewnię z cielętnikiem, oborę oraz spichlerz (wpis A/2984/1021/L z 13.04.1994 r.). Ponadto w ewidencji zabytków uwzględniono m.in. kolejne elementy wspomnianego zespołu: pergolę tarasu w elewacji frontowej dworu, mur z pergolą oddzielający pałac od dawnej części gospodarczej, mur wokół zespołu dworsko pałacowego z folwarkiem. Do rejestru zabytków wpisano również wieżę widokową położoną około 0,9 kilometra na zachód od wsi (nr rej.: A/3292/979/L z 18.02.1993 r.).
Kłonice to niewielka, spokojna wieś położona na Pogórzu Kaczawskim, na pograniczu Sudetów i Przedgórza Sudeckiego. Choć dziś sprawia wrażenie miejsca sennego i nieco ukrytego w krajobrazie łagodnych wzniesień, jej historia sięga średniowiecza. Rozwój miejscowości związany był z tutejszym majątkiem ziemskim i pałacem – jednym z ciekawszych przykładów wielowarstwowej architektury rezydencjonalnej w powiecie jaworskim. Pierwsze wzmianki o Kłonicach pochodzą z XIV wieku. W XVI wieku, około 1577 roku, wzniesiono w wiosce renesansowy dwór obronno‑mieszkalny – zalążek dzisiejszego pałacu. Świadectwem tego okresu są elementy portalu z tympanonem i dekoracją heraldyczną, które zachowały się w późniejszej strukturze budowli. Majątek w Kłonicach przechodził przez ręce wielu śląskich rodów szlacheckich. W 1622 roku dobra kupiła rodzina von Schweinichen, jeden z ważniejszych rodów dolnośląskich, wywodzący się ze średniowiecznego rycerstwa. Ich obecność w Kłonicach potwierdzają m.in. herby zachowane na elementach pałacu. W następnych dekadach XVII w. dobra należały kolejno do rodów von Borwitz, następnie von Röder i von Chamare. W XVIII wieku w Kłonicach wzmiankowano Johanna C. Jaeckela, Marię K. Schultes oraz Wilhelma L. von Baudisa. W XIX wieku majątek przeszedł w ręce rodziny Zimmerów. R. G. Zimmer zapisał się w historii Kłonic jako inicjator większych inwestycji gospodarczych – m.in. budowy browaru – oraz jako właściciel, który zapoczątkował proces przekształcania dawnego dworu w bardziej reprezentacyjną siedzibę. W drugiej połowie XIX wieku majątek należał następnie do Heinricha Wuthe, później do Hugo Seidla, a od początku XX wieku do rodu von Hochberg, jednego z najpotężniejszych rodów arystokratycznych Śląska. W ich rękach posiadłość pozostawała aż do II wojny światowej. Kluczowym momentem w historii pałacu był XIX wiek. W 1873 roku rozpoczęto rozbudowę rezydencji, powiększając ją o część zachodnią, natomiast w 1879 roku przeprowadzono gruntowną przebudowę, która nadała budowli charakter pałacowy. Z dawnego renesansowego dworu powstała reprezentacyjna rezydencja o cechach historyzmu, z przewagą elementów neorenesansu, typowych dla śląskich siedzib ziemiańskich tego okresu. Obecnie pałac jest budowlą murowaną, o rozbudowanej, wieloczłonowej bryle. Centralna część korpusu ma plan prostokąta i została zaakcentowana osiowym ryzalitem. Od strony ogrodu rezydencja została powiększona, natomiast od wschodu dobudowano czworoboczną przybudówkę z wieżą, która podkreśla reprezentacyjny charakter założenia. Skrzydło zachodnie jest dwukondygnacyjne, przykryte dwuspadowymi dachami. Architektura pałacu stanowi ciekawą mozaikę epok. Zachowały się relikty renesansowego wystroju – detale kamieniarskie, portale czy elementy heraldyczne – a jednocześnie widoczne są późniejsze elementy dekoracyjne, takie jak ozdobne szczyty, gzymsy, balustrady i dekoracje elewacji. W przeszłości wnętrza posiadały sklepienia kolebkowe i układ typowy dla rezydencji dworskich, co potwierdza ich pierwotnie obronno‑mieszkalny charakter. Pałac był centrum większego zespołu majątkowego. Oprócz samej rezydencji funkcjonował tu park oraz rozbudowany folwark z zabudowaniami gospodarczymi – stajniami, oborami, spichlerzem, browarem, oficyną mieszkalną i kuźnią.
Po II wojnie światowej majątek utracił swoją pierwotną funkcję i został znacjonalizowany. W okresie powojennym należał do gospodarstw państwowych. Współcześnie ponownie znajduje się w rękach prywatnych. W ostatnich latach pałac przeszedł kapitalny remont. Zabytek nie jest udostępniony, można go zobaczyć tylko z zewnątrz, z pewnej odległości.
W krajobrazie okolic Kłonic wyróżnia się wieża widokowa na pobliskim wzgórzu Radogost, wzniesiona w 1893 roku i zwieńczona otwartą galerią widokową.
Kłonice położone są około 8 kilometrów na południe od Jaworu. Dojazd z miasta powiatowego DW 333, a następnie drogą lokalną przez Paszowice. Zespół pałacowo folwarczny znajduje się w północnej części wsi, przy głównej ulicy. Dokładna lokalizacja pałacu: 50.99693105336071, 16.140980862201946
Damian Dąbrowski,
Luty 2026 r.
Wieża na wzgórzu Radogost
