Powiat kłodzki, gmina Bystrzyca Kłodzka

(nazwa niemiecka: przed 1670 r. Arnsdorf, później Grafenort, Kreis Habelschwerdt)

 

 

Rys historyczny i stan obecny:

Pierwsze informacje o miejscowości i kościele pochodzą z XIV w. W 1341 r. Konrad Mosch von Bittendorf przekazał Gorzanów swojemu bratu Jerzemu. Moschowie należeli do znanych śląskich rodów, wywodzili się z księstwa nyskiego bądź hrabstwa kłodzkiego. Kolejnymi właścicielami Gorzanowa zostali Piotr (1390 r.) i Tomasz (1383 r.), synowie Jerzego Moscha (zm. po 1373). Na przełomie XIV i XV w. Moschowie byli również dziedzicznymi wójtami Bystrzycy Kłodzkiej. Miejscowość do 1624 r. składała się z trzech dóbr rycerskich: Moschen, Ratschen i związanego z zamkiem. Zamek w Gorzanowie zbudowano w XIV w., został uszkodzony w czasie wojen husyckich i ostatecznie opuszczony w 1470 r. W 1805 r. ruiny rozebrano i w ich miejscu utworzono ogrody. Obecny pałac ufundował między 1544 a 1570 r. Heinrich von Ratschin. W czasie wojny trzydziestoletniej dobra rodów Moschen i Ratschin zostały skonfiskowane, a następnie sprzedane Arbogastowi von Annaberg. Annaberg w latach 20-tych XVII w. rozbudował rezydencję w Gorzanowie. W 1651 r. jego córka Maria Maksymiliana von Annaberg wniosła posiadłość w wianie Johannowi Friedrichowi von Herberstein. W latach 1653-57 nowy właściciel przebudował budynek w stylu barokowym. Prace prowadził praski warsztat architektoniczny kierowany przez Carlo Lurago, w Gorzanowie działali miedzy innymi sztukator Domenico Rossi i murarz Lorenzo Nicella. Herbersteinowie pozostali właścicielami majątku do 1930 r., kiedy to sprzedali założenie pałacowo – parkowe gminie Bystrzyca Kłodzka. Rezydencja nie ucierpiała w czasie działań wojennych w 1945 r. Po drugiej wojnie światowej urządzono w niej mieszkania. Pomimo prac zabezpieczających prowadzonych w latach 1961-63 stan techniczny budynku ulegał stałemu pogorszeniu. W latach 90-tych XX w. obiekt został sprzedany. Prywatny właściciel zabezpieczył budynek przed wejściem, przez wiele lat jednak nie prowadził żadnych prac budowlanych. Ostatecznie nad częścią pałacu wymieniono pokrycie dachowe, co doprowadziło do zawalenia więźby i zniszczenia stropów na kolejnych kondygnacjach. W rezultacie zabytek powoli zmieniał się w trudną do odbudowania ruinę. W drugiej połowie 2012 roku właścicielem pałacu została Fundacja Pałac Gorzanów. W kolejnych miesiącach rozpoczęto prace zabezpieczające w najbardziej zagrożonych pomieszczaniach rezydencji. Na bieżąco można śledzić informacje na temat renowacji zespołu pałacowo-parkowego w Gorzanowie na stronie Fundacji:

http://www.palacgorzanow.pl/

 

 

Renesansowy pałac w Gorzanowie, przebudowany w stylu barokowym to wieloskrzydłowe założenie rozbudowane wokół trzech dziedzińców. Środkową część pałacu tworzą cztery skrzydła wzniesione wokół wewnętrznego dziedzińca. Od strony północnej kolejny dziedziniec tworzą dwa skrzydła i mur kurtynowy z bramą ozdobioną figurą św. Jerzego. Od południa trzy skrzydła obejmują kolejny dziedziniec zamknięty murem kurtynowym. Najstarszą częścią pałacu jest skrzydło wschodnie centralnej części budowli. Trzykondygnacjowe, jedenastoosiowe, nakryte dachem siodłowym z wysokimi renesansowymi szczytami i centralnie umieszczoną wieżą, wtopioną w budynek, w niższych kondygnacjach czworoboczną, wyżej ośmioboczną. Na wysokości trzeciej kondygnacji od strony dziedzińca znajduje się barokowa loggia. Skrzydła boczne zamykające centralny dziedziniec są niższe, dwukondygnacjowe, w północnym i południowym znajdują się sklepione sienie przejazdowe, umożliwiające komunikację między dziedzińcami. Elewacje ozdabia dekoracja sgraffitowa o motywach geometrycznych i wici roślinnej i prostokątne obramowania otworów okiennych. Wnętrza budynku w znacznym stopniu zdewastowane, prawdopodobnie (brak możliwości sprawdzenia) zachowane fragmentarycznie dekoracja sztukatorska sufitów i malarska drewnianych stropów belkowych.

Pałac w Gorzanowie otacza zaniedbany, rozległy (6,67 ha) park założony w XVIII w. w formie barokowego ogrodu, przekształcony później w park krajobrazowy. Na terenie parku znajduje się kolisty pawilon tzw. Nympheum, zbudowany w latach 1653-57 przez Carla Lurago. Jego wnętrza zdobiła bogata dekoracja sztukatorska, z której do dziś niewiele pozostało.

Zespół pałacowy w Gorzanowie można zobaczyć tylko z zewnątrz, park otaczający pałac nie jest ogrodzony i można po nim swobodnie spacerować. Warto przyjechać w to miejsce i zobaczyć piękną rezydencję nim ostatecznie ulegnie zagładzie.

Do rejestru zabytków sztuki wpisano: pałac (jako zamek) 03.06.1957, nr rej.: 458, park 31.05.1950 r., nr rej.: 174, zabudowania gospodarcze 17.12.1958 r., nr rej.: 435. Dnia 10.09.1984 r. wpisano do rejestru osobno poszczególne części pałacu: ścianę kurtynową południową (nr rej.: 1028/WŁ), ścianę kurtynową północną (nr rej.: 1033/WŁ), ścianę kurtynową zachodnią (nr rej.: 214/1030/WŁ), oficynę mieszkalno – gospodarczą (nr rej.: 1029/WŁ), oficynę – ul. Podzamcze 7/8(nr rej.: 1027/WŁ), oficynę – browar – ul. Podzamcze 12 (nr rej.: 215/1032/WŁ).

 

Informacje praktyczne i dojazd:

Dojazd komunikacją publiczną z Górnego Śląska do Gorzanowa jest możliwy, ale niestety trwa bardzo długo. Najpierw należy dotrzeć pociągiem z Katowic lub Gliwic do Wrocławia, gdzie najlepiej przesiąść się do pociągu do Międzylesia, zatrzymującego się na dworcu w Gorzanowie. W dni robocze z Wrocławia do Międzylesia kursuje jedenaście pociągów. Podróżującym samochodem proponuję jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Wrocławia do węzła Prądy, a następnie DK 46 do Kłodzka. Z Kłodzka najkorzystniej wyjechać DK 33 w kierunku Międzylesia. W miejscowości Mielnik należy skręcić z tej trasy w prawo w lokalną drogę do Gorzanowa. Odległość: w jedną stronę około 190 km. Na miejscu samochód można zaparkować na niewielkim placu w centrum miejscowości, bardzo blisko zespołu pałacowo – parkowego.

 

Damian Dąbrowski,

Lipiec 2010 r., aktualizacja zdjęć październik 2011r., aktualizacja marzec 2013r.

 

Joomla templates by a4joomla