Powiat wołowski, gmina Wińsko

(nazwa niemiecka Klein Baulwie, w latach 1937-1945 Röhrsborn, Kreis Wohlau)

 

Zabytki w Białawach Małych

Do rejestru zabytków w Białawach Małych wpisano zespół pałacowy:

- pałac, z lat 1870-80, 1910-20, nr rej.: A/2594/485/W z 22.12.1980r.

- park, 2 poł. XIX w., 1905r., nr rej.: A/2599/484/W z 22.12.1980r.

- altana, 2 poł. XIX w., nr rej.: j.w.

Ponadto w ewidencji zabytków znalazły się m.in. gospodarcze zabudowania pofolwarczne (dwie obory i stajnia), domy robotników folwarcznych (nr 6 i 7); zespół zabudowań dworca kolejowego.

Białawy Małe wzmiankowano po raz pierwszy w 1311 roku pod nazwą Wuste Bialwi. W 1787 roku właścicielem miejscowości był von Roth. W Białawach Małych znajdował się pański folwark. W 1830 roku posiadłość należała do Oberammtmanna Bönischa. W wiosce wzmiankowano 27 domów, folwark, wolne sołectwo, browar, gorzelnię i wiatrak. W 1845 roku właścicielem dóbr rycerskich był Ludwig Sommé. Z tego roku pochodzi pierwsza informacja na temat rezydencji znajdującej się obok folwarku. Ludwig Sommé zmarł pomiędzy 1861 a 1866 rokiem. Jego spadkobiercy początkowo oddali majątek w dzierżawę Panu Scholzowi. Przynajmniej od 1876 roku jedynym właścicielem posiadłości był Fedor Sommé, być może syn Ludwiga. W 1894 roku włości Fedora Sommé liczyły 176,5ha, w tym 130,5ha pól uprawnych, 30ha łąk, 3ha pastwisk, 6ha lasów, 7ha gospodarstwa. W kolejnych latach rodzina Sommé popadła w problemy finansowe i w 1902 roku jej majątek w Białawach Małych objęty został sekwestracją. Około 1905 roku posiadłość nabył Friedrich Thau. W 1912 roku dobra należące do Friedricha Thau miały powierzchnię 162ha, w tym 114,5ha pól uprawnych, 30,5ha łąk, 2,5ha pastwisk, 10,5ha lasu, 2ha parku i ogrodu, 2ha grobli, dróg i podwórzy gospodarczych. Kolejnymi właścicielami posiadłości w Białawach Małych byli: Gustav Wuttge (wzmiankowany w 1921r. i 1926r.), Konrad Röhricht (co najmniej od 1930r.). Według księgi adresowej z 1937 roku posiadłość należała do Konrada Röhrichta. Inspektorem prowadzącym folwark był jego syn Klaus Röhricht. Majątek liczył 164ha, w tym 112ha pól uprawnych, 20ha łąk, 25ha pastwisk, 5ha lasów, 2ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków. W gospodarstwie dominowała uprawa buraka cukrowego i pszenicy.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej włości przejęło państwo polskie. Majątek należał do Gospodarstwa Rolnego Brzózka. W pałacu mieściły się biura oraz mieszkania pracowników przedsiębiorstwa. Po likwidacji gospodarstwa majątek znalazł się w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych. W 2009 roku pałac był już opuszczony. Sytuacja nie uległa zmianie w kolejnych latach. ANR próbuje sprzedać zabytek.

Rezydencję w Białawach Małych wzmiankowano już w 1845 roku. Według służb konserwatorskich obecnie istniejący pałac został wzniesiony w latach 1870-1880, a następnie przebudowany pomiędzy 1910 a 1920 rokiem.

Białawy Małe położone są około 20 kilometrów na północ od Wołowa. Zespół folwarczny wraz z pałacem i parkiem znajduje się na zachodnim krańcu miejscowości przy skrzyżowaniu dróg prowadzących do miejscowości Węglewo i Białawy.

 

Damian Dąbrowski,

Listopad 2017r.

 

Joomla templates by a4joomla